Sorun Tanımlamadan Çözüm Üretmek

Sorun tanımlamadan çözüm üretmek, doğru çözümü aramanın önündeki temel engeldir.

Kurumsal ve bireysel konulara ait yönetime muhtaç hemen her vakanın analizinde, sorun tanımlamaya gereken özenin gösterilmemesi, verimsiz süreçlerin ve istenmeyen sonuçların başlıca nedenidir.

Başka bir deyişle, çözüm evresinin ilk ve en önemli aşaması sorunun tanımlanmasıdır(*). Yanlış bir tanımlama tüm süreçleri olumsuz etkileyecek ve sonraki adımlar doğru atılsa bile temeli yanlış olduğu için algoritma başarısız olacaktır. Yanlış adımlar ise sorunun etkisini büyütecektir.

Çağdaş dünyamızda nitelikli eğitim, uzmanlık alanlarına göre farklılaşır. Ancak, yönetim bilimi her uzmanlık alanı için geçerli ortak düşünce ve davranış kalıpları önerir. Bu nedenle, hangi uzmanlık alanında eğitim alınırsa, alınsın temel yönetim dersleri kısıtlı da olsa müfredatta yer alır.

Buna karşın, hemen her alanda yaşanan istenmeyen sonuçların başlıca nedeni, sözünü ettiğimiz düşünce ve davranış kalıplarının gözden kaçırılmasıdır. Sorunu tanımlamadan çözüm üretmek; amaç ve hedef belirlemeden yöntem aramak, zaman kayıplarının ve yüksek maliyetlerin başlıca nedenidir.

Doğru çözüm üretebilmek için sorunu doğru tanımlamak; doğru yöntemlerle yol alabilmek için amaç ve hedefi doğru belirlemek ön şarttır. Aksi takdirde, yanlış başlangıçlar doğrudan yanlış sonuçlara ya da en iyi ihtimalle yolda bedeli çok yüksek iyileştirme ve yenileştirmelere yol açacaktır.

Söz konusu düşünce ve davranış kalıplarının gözden kaçırılması, başlıca yeterli eğitime sahip olmamak yanında, çabuk çözüm üretme iştahı ve isteğinin hafifliğinden de ileri gelmektedir. Uzmanlık alanlarında eğitimsizlik ve yanlış yetkilendirme de eklenirse, cahil cesareti denilen tehlikeli aşama ortaya çıkabilmekte ve yerine göre bireysel vakalardan, tüm toplumu ilgilendirebilecek büyüklükteki vakalara kadar istenmeyen sonuçlara neden olabilmektedir.

Konuyla ilgili günlük yaşama ait basit örneklerden hareket ederek ne kadar kolayca kıymetli zamanınızı kaybettiğinizi ve istenmeyen sonuçlarla karşılaşabildiğinizi görebilirsiniz. Ve elbette örnekleri daha büyük toplumsal sonuçları olan vakalara uyarladığınızda ne kadar hayati önemde bir olgudan bahsettiğimizi de kolayca anlayabilirsiniz.

Sorun tanımlamada en çok rastlanan yanılgı, nedenlerin sorun olarak algılanmasıdır. Sorunun olası nedenlerinden biri ya da bir kaçını sorun olarak algılamak, sorunun öngörülemeyen farklı nedenlerle devam etmesini önlemeyecektir. Sorun doğru tanımlanırsa mevcut ve olası nedenleri yaratan kaynağa odaklanılabilecek ve kaynağın bertaraf edilmesi için doğru çözüm üretilebilecektir.

Örnek vaka: Önemli olduğunu düşündüğünüz bir iş görüşmesi için tek başınıza gün ağarmadan havaalanına giderken aracınız arızalanır ve yolda kalırsanız, sizce karşı, karşıya olduğunuz sorun nedir ve üreteceğiniz çözüm ne olmalıdır.

Sorun: Aracınızın arıza yapması mı? Uçağı kaçırmanız mı? İş görüşmesine zamanında yetişememeniz mi? İş görüşmesiyle elde etmeyi umduğunuz amacınızı gerçekleştirememek mi? Amacınıza ulaşamamanız halinde ortaya çıkacak telafi edilemez sonuçlar mı?

Yukardaki örnek vakada sorun doğru tanımlanabilirse, nedenlerinden biri ile zaman kaybetmeden sorunun kaynağına odaklanmak ve doğru çözüm üretmek için çaba göstermek mümkündür.

Yukarıdaki gibi basit ve/veya daha karmaşık vakaları kurgulayarak ya da başınıza geldiğinde üzerinde düşünerek sorun tanımlama yeteneğinizi geliştirmeyi sizlerin takdirine bırakıyorum.

Diğer yandan, televizyonlarda sıkça izlenilen tartışma programlarında konuşmacıların sorun tanımlamadan nasıl cesurca çözüm ürettiklerini ya da aynı şekilde üretilen çözümleri nasıl değerlendirdiklerini sabır gösterip izleyerek, sorun tanımlama yeteneğinizin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğinizi de belirtmek isterim.

Herhangi bir konuda bilgisi olmadan fikir yürütmek ile sorunu tanımlamadan çözüm üretmek çağımızın tipik davranış bozuklukları olarak hemen her seviyede sıkça karşımıza çıkmakta ve kaynağı başlıca eğitimsizlik olduğu için tedavisi de zor olmaktadır.
------------------------------------------------
(*) Albert Einstein; Bir sorunu çözmek için bir saatim olsa, 55 dakikasını sorunu düşünerek 5 dakikasını ise çözümleri düşünerek geçirirdim.